در استان ايلام با توجه به کوهستاني بودن و تغييرات دمايي به نسبت موقعيت جغرافيايي، داراي تقويمي بوده. اين تقويم محلي در ايلام در حدود 2 ماه جلوتر از تقويم رسمي كشور ميباشد. به شيوهاي كه، اوايل آبان ماه زمستان ميباشد و براي شب اول زمستان، در گذشته معمولا برخي مراسمات محدود برگزار ميگرديد. به عنوان مثال مردم در اين شب دور هم جمع شده و به شبنشيني و قصه گفتن و انجام برخي بازيها و سرگرميها ميپرداختند و معتقد بودند كه كسي كه در اين شب بخوابد، زمستان آن سال هميشه در خواب ميماند و كارهايش عقب ميافتد و در حال حاضر هم اين موضوع در برخي نقاط رعايت ميگردد.
نام تقويم سنتي ايلام، تقويم فرس يا تقويم کردي ميباشد. اين تقويم از ديرباز مورد استفاده اهالي قرار ميگرفته است و هم اکنون نيز کم و بيش اسامي روزها و ماههاي کردي بر سر زبانها جاري است و کمتر در مورد ماههاي فارسي سخن ميرانند.
نام فصلها:
1-فصل وهار کردي(بهار)
2-فصل پايز کردي(پاييز)
3-فصل سردواي کردي
4-فصل زمسان کردي(زمستان)
نام ماهها:
اسامي ماههاي فصل وهار کردي
1-مانگ اول وهار(بهمن)
2-مانگ وسط وهار(اسفند)
3-مانگ آخر وهار(فروردين)
اسامي ماههاي فصل پايز کردي
1-مانگ اول پايز(ارديبهشت)
2-مانگ وسط پايز يا کوکر(خرداد)
3-مانگ آخر پايز يا گاغور(تير)
اسامي ماههاي فصل سردواي کردي
1-مانگ اول سردوا(مرداد)
2-مانگ وسط سردوا(شهريور)
3-مانگ آخر سردوا(مهر)
اسامي ماههاي فصل زمسان کردي
1-مانگ اول زمسان(آبان)
2-مانگ وسط زمسان يا مانگ سيه(آذر)
3-مانگ اخر زمسان يا خاک ليو (دي)
بر حسب تقويم کردي، پنج روز اول عيد نوروز جز روزهاي سال به حساب نميآيند و شروع سال از روز ششم عيد نوروز است. در تقويم محلي منطقه، هر ماه سي روز است و پنج روز اول عيد نوروز ميباشد و به پنجه روز معروف است در باورهاي عامه اين پنج روز به باواني (خداحافظي عروس از خانوده مادري و رفتن به خانه شوهر ) حضرت فاطمه زهرا(س) معروف است، يعني پنج روز پنجه متعلق به حضرت فاطمه است که دامداران، روغن به دست آمده را در اين پنج روز در هيزه ( جاي نگهداري روغن حيواني يک نوع مشک مخصوص نگهداري روغن ) نگهداري ميکنند و براين باورند که حضرت فاطمه در شب هنگام با زدن دست خود بر هيزهها روغن را متبرک ميکند لذا از روغن فوق به بيماران ميدهند تا شفا پيدا کنند.
سه ششلگ
شش روز آخر زمستان کردي، به شش روز ششلگ معروف است. دوازده روز اول بهار کردي نيز به دو شش روز ششلگ معروف است که با مطابقت دادن اين روزها با ماههاي فارسي به اين نتيجه مي رسيم که از 25 دي ماه تا دوازده بهمن ماه،در تقويم فارسي، مطابقت با 3 ششلگ کردي دارد که جمعا سه عدد شش روز يعني 18 روز ميباشد.به قولي پس از ششلگ، پسري به نام حميل به دنيا مي آيد که پس از گذشت سه روز از تولدش، مادرش اسلحاي به دستش ميدهد تا به شکار برود. زماني که حميل به شکار ميرود، ناگهان از کوه پرت ميشود، گردنش ميشکند و پس از مدتي ميميرد. براين باورند که اگر تير حميل به داخل آب بخورد آن سال، سال پرباراني است و اگر تير وي به خشکي بخورد آن سال، خشکسالي است.
یکی از ابتدایی ترین حقوق هر انسانی این است که با زبان خودش صحبت کند بنویسد و بخواند.